Ég hef ekki stutt heimsfrið síðan 1996

Þegar ég kom heim frá Bandaríkjunum eftir óper stinntið flutti ég í bæjinn. Mamma grenjaði. Ég grenjaði. Það var eins og við myndum ekki sjást aftur í mörg ár. Þetta kvöld var sérstaklega erfitt og eftirminnilegt því á meðan við grenjuðum vorum við að missa af BBC útgáfunni af Pride and Prejudice. Þið vitið þessari sem Colin Firth stingur sér til sunds í í hvítri skyrtu og kemur uppúr aftur með hana gegnsæja og límda við stæltann og glansandi líkamann. Við horfðum á þáttinn á videoupptöku viku seinna þegar ég kom í heimsókn.

Ég leigði smávaxið herbergi á Hringbrautinni með einum litlum þakglugga. Ef mig langaði að horfa út varð ég að bora hausnum á ská út um litla rifu svo ég gæti fylgst með umferðinni og Björnsbakaríi. Eldhúsinu var deilt með 3-4 öðrum einstaklingum og þar var eina sjónvarpið í íbúðinni. Ég horfði stundum á fréttirnar og stundum á the Nanny. Ég veit ekki hvers vegna ég finn mig tilneydda að játa á mig að hafa fylgst með the Nanny. Það væri bót í máli ef ég hefði horft á þáttinn í algerri neyð. En mér fannst hann skemmtilegur.

Ég var atvinnulaus og vantaði vinnu hið fyrsta. Það var ekki úr miklu að moða. Afi var stoltur af stúdentsprófinu en það hafði aðeins fallið í verði síðan hann var ungur og sætur (reyndar var afi alltaf sætur). Ég gat skúrað eða sýslað með rusl. Ég gat farið í Bónus, ég gat farið í 10-11. Einhverra hluta vegna fannst mér Friður 2000 skársti kosturinn.

Það hlýtur að bera aðstæðum mínum og hugarástandi nokkuð vitni að Friður 2000 þótti skársti kosturinn. Full hugsjóna og bjartsýni sótti ég um. Ég man ekki hvernig ég stóð mig í viðtalinu en ég hlýt að hafa dúxað og hrutt mörgum umsækjendum úr vegi sem slógust um stöðuna. Skrifstofan var í Austurstrætinu og ég hjólaði í vinnuna. Friður 2000 samanstóð af miklu úrvalaliði. Ástþóri sjálfum, hans hægri hönd, sem var pervisinn einstaklingur með þunnt hár og hökutopp, og mér sjálfri. Friður 2000 var augljóslega raunsæ starfsemi með sérfræðinga við stýrið.

Starf mitt fólst í því að safna pening. Annars vegar hringja í fólk sem áður hafði lagt til málstaðarins og hlaut því að trúa á hann, og hins vegar fara hús úr húsi og selja skuldabréf eða líftryggingar eða eitthvað sem Ástþór hafði hugsað upp af snilli sinni.

Mitt fyrsta verk var að hefjast handa við símann. Hver myndi ekki vilja láta af hendi stórar fjárhæðir fyrir frið árið 2000. Ert þú kannski á móti friði? Fyrirlítur þú frið? Friður? Nei takk, ég fíla ekki frið. Það gaf auga leið að flóðgáttirnar myndu tættust upp á gátt og fjárhæðir fossa inn svo ég hefði ekki undan við að taka við ávísunum og krota niður kortanúmer.

Ég gerði mér í hugarlund að ef vel gengi næðist hugsanlega 25% friður árið 1997 og ef allir væru til í slaginn kannski alger friður árið 1999, ári á undan áætlun og Friður 2000 gæti leystst* upp af sjálfdáðum eins og skilaboð í Mission Impossible. Þá færum ég og Ástþór og hægri höndin til Costa Rica í eitt ár og fögnuðum með því að smyrja sólarolíu berstrípuð hvert á annað. Mér er ekki að fullu ljóst hvers vegna Costa Rica yrði fyrir valinu.

Í ljós kom hins vegar að flestir íslendingar eru algerlega á móti friði. Og þó þeim hafi einu sinni dottið í hug að styðja friðinn og gefa Friði 2000 aura höfðu þeir skipt um skoðun og elskuðu ekki lengur friðinn. Nei, íslendingar voru hvorki tilbúnir að styðja frið né borga til að losna við Frið 2000. Þetta var niðurlægjandi tímabil í lífi mínu.

Mig langaði skelfilega að trúa á málstaðinn. Ég skildi hvers vegna fólk í sértrúarflokkum finnur í hjarta sínu að leiðtogi þeirra er frelsari og að allt sem hann segir streymi að himnum ofan. Hvernig gæti það annars tollað í flokknum án þess að líða eins og algerum loddurum? Mig langaði að gera Ástþór að frelsara mínum svo mér þyrfti ekki að líða eins og loddara á hverjum degi. Auðvitað hefði ég líka getað tilbeðið Jóhannes. Ekki Skírara heldur þennan í Bónus. Ég hefði bara getað sótt um í Bónus.

Í staðinn lét ég mig hafa það að fara í söluferðir á kvöldin með hægri höndinni. Það var meira niðurlægjandi en hringingarnar. Enginn þekkti mig gegnum símann, nema einn frændi minn sem þrátt fyrir náin fjölskyldutengsl og ófá fyrri framlög var hættur að trúa á alheimsfrið. Mér tókst ekki einu sinni að kría fé útúr ættingjum.

Söluferðirnar gengu nokkurn veginn svona fyrir sig: Ég hafði yfirumsjón með nafna/heimilisfangalistanum og stjórnaði hvaða hús við færum í næst og næst. Ég grannskoðaði hvert nafn og mátaði i huganum við allt fólk sem ég hafði nokkurn tímann hitt á ævinni. Hefði ég þekkt eitthvað nafn mætti reyna sleppa því húsi og ef ég hefði ekki komist upp með það hefði ég skyndilega fengið skitusting aldarinnar og hjólað heim eins og innyflinn ætluðu að springa yfir hjólhnakkinn. Svo varð ég auðvitað að gera ráð fyrir þeim möguleika að ég vissi ekki eða myndi ekki eftir nöfnum alls fólks sem ég hafði hitt um ævina. Í hvert sinn sem við hringdum dyrabjöllunni stóð ég frosin með skelfingarsvip á andlitinu (eins og skitustingurinn væri kominn í alvöru) og gaumgæfði andlitsdrætti, augnlit og svitaholur. Þetta var mestmegnis fólk á Háaleytisbrautinni og mér vitanlega þekkti ég engann þar. Mér hefur hins vegar oft dottið í hug síðar meir að fólk sem býr á Háaleytisbrautinni sé trúgjarnara en aðrir.

Hægri höndin sá um að tala enda gat ég varla stunið upp orði. Mig langaði bara heim. Ég var í vinnunni um það bil 2 kílómetrum frá herberginu á Hringbrautinni en með jafnmikla heimþrá og þegar ég 8 ára send norður til ömmu og afa í tveggja vikna pössun með Ingólfi og Önnu Björg frænku. Eftir 3 daga var ég farin að gráta mig í svefn í laumi og pára óbærilegar andlegar þjáningar í dagbókina. Eins og Kristin Scott Thomas í The English Patient þegar hún var skilin eftir deyjandi í hellinum og notaði síðasta kertaljósið til að rita sínar innstu og hinstu tilfinningar.

Ég hlýt að hafa komið fyrir sjónir eins og strokufangi eða eins og ég ætlaði að ræna seðlaveskinu þeirra ef þau snéru sér undan. Ég var flóttaleg, öll í kækjum og dintum og sífelldu fingrahamri á eldhúsborð, ófær um að horfast í augu við nokkurn mann. Þegar við vorum búin á kvöldin snautaði ég gráti næst heim. Hripað var í dagbækur.

Eitt kvöldið spurði hægri höndin mig hvort ég vildi ekki fá mér bjór með honum og slaka á á þarna írska barnum í Hafnarstrætinu? Bjór? Í fyrsta lagi hafði ég óvart hætt að drekka þegar ég var óper. Það var ekki vísvitandi ákvörðun. Það æxlaðist bara þannig. Smátt og smátt leiddist ég útí ruglið, einum og einum sopa minna þar til ég stóð skyndilega uppi allsgáð og edrú. Þetta var á sama tíma tímabili og ég eyddi frítíma mínum með fólki sem hlustaði á House músík, klæddi sig spes og fór edrú á Rave. Sjálfsagt var það allt meira og minna uppdópað en ég hef alltaf verið mjög sveitaleg þegar kemur að eiturlyfjum. Ég veit ekki hvort ég og þetta fólk drógumst hvort að öðru vegna þess að við vorum skildar sálir eða hvort það var vegna klæðaburðarins. Þau klæddu sig spes vegna þess að þeim fannst það töff. Ég var hins vegar fátæk og tilneydd að versla hjá hjálpræðishernum. Svo auðvitað fór ég að trúa á málstaðinn. Hvernig gæti ég annars með góðri samvisku útskýrt skærgulu buxurnar sem gerðu mig að risastórum banana? Klæðaburðurinn varð að trúarbrögðum og ferðir í hjálpræðisherinn sannkallaðar pílagrímsferðir.

Í öðru lagi: hvað ef hann héldi að “já” þýddi að mér litist á hann? Ég var bara rétt rúmlega tvítug og taldi mig hafna yfir menn með minnkandi hár og hökutoppa sem áttu ekki að vera spjátrungslegir af töff-að-vera-lummulegur tískunni, heldur voru bara hversdagshökutoppar. Hér vorkenndi ég hægri höndinn þó mér hefði verið hollast að muna að á þessu tímabili hefði ég ekki getað hitt mann þó ég hefði skotið blindandi úr afsagaðri haglabyssu á ofhlöðnu dansgólfi á 22. Ég veit ekki af hverju haglabyssan þyrfti að vera afsöguð. Kannski væri það alls ekki betra. Auðvitað hefði ég getað sagt mér sjálf að hlutirnir gengju betur ef ég hefði ekki eytt öllum helgum á 22. Kaffibarinn hefði verið betri kostur en ég var, og er enn, algerlega hafin yfir skemmtistaðaraðir þó að röð á 22 slyppi fyrir horn því einhverra hluta vegna var það skárra ef dyraverðirnir heilsuðu þér með nafni.

Svo hérna var ég, allsgáð og edrú og boðin á írskan bar með hægri höndinni. Ég sá okkur fyrir mér á barnum. Tvö ein saman. Aðrir gestir myndu halda að við værum par. Við myndum tala um stríð og frið. Líf mitt var ein smán ofan á aðra frá 9-5 á daginn og nokkur kvöld í viku að auki. Ég veit ekki hvað ég átti að fá útúr því ræða atvinnu mína og lúsarhátt fram á kvöldtaxta, nojuð um að hvert orð, hver handarhreyfing gæfi honum ímyndaða hrifningu mína til kynna. Ég gat ekki einu sinni gortað af stórum fjárhæðum sem mér hefði tekist að afla.

Nokkrum dögum síðar sagði ég upp og 7-10 daga framlagi mínu til heimsfriðar lauk.

* Ef einhver las alla leið hingað, getið þið útskýrt fyrir mér hvernig maður skrifar “leysast upp” í fortíð. Leyst upp? Leystst upp. Mér finnst hið seinna hljóma betur en það eru óþarflega margir sérhljóðar saman komnir í bunka.